Leopold Caro wywodzil sie z polskiej patriotycznej powstanczej rodziny. W Polsce Odrodzonej byl wybitnym ekonomista i dzialaczem spolecznym. Badania nad gospodarka Polski i innych krajow wkomponowane byly w szeroka filozofie spoleczna, oparta na katolickiej nauce spolecznej. Odwolywal sie do wzorcow sprawiedliwosci w relacjach gospodarczych, odrzucajac totalitarne systemy wykorzystujace w tym czasie te hasla. Przez lata przewodniczyl Polskiemu Towarzystwu Ekonomicznemu we Lwowie.

Анотація наукової статті з історії та археології, автор наукової роботи - Ryszard Gajewski


Scholar from Lviv, professor Leopold Caro - precursor of social solidarism in Poland

Leopold Caro came from Polish, patriotic, insurgent family. He was remarkable economist and social activist in Reborn Poland. Research on economy of Poland and other countries was integrated into extensive social philosophy based on Catholic social doctrine. Caro referred to justice ideals in economic relations, rejecting totalitarian systems which used such slogans at that time. For years he has been leader of Polish Economic Society in Lviv.


Область наук:
  • Історія та археологія
  • Рік видавництва: 2019
    Журнал
    Res Cresoviana
    Наукова стаття на тему 'Lwowianin, profesor Leopold Caro, prekursor solidaryzmu spolecznego w Polsce'

    Текст наукової роботи на тему «Lwowianin, profesor Leopold Caro, prekursor solidaryzmu spolecznego w Polsce»

    ?Ryszard Gajewski

    LWOWIANIN, PROFESOR LEOPOLD CARO, PREKURSOR SOLIDARYZMU SPOLECZNEGO W POLSCE

    Leopold Caro - wybitny polski ekonomista i socjolog - urodzil sie we Lwowie jako syn Henryka, urzednika Banku Hipotecznego, bylego powstanca z тисячу вісімсот шістьдесят три r., Oraz Amalii Marii Caro, ktora zmarla w 1920 r. w Wiedniu, spedziwszy ostatnie piec lat zycia w klasztorze. Po ukonczeniu szkoly powszechnej oraz gimnazjum w rodzinnym Lwowie, rozpoczal studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza, a nastepnie zapisal sie na Wydzial Filozoficzny. Studia prawnicze zakonczyl doktoratem w 1887 r., A studia filozoficzne na poziomie absolutorium. Po ukonczeniu studiow prawniczych i filozoficznych we Lwowie wyjechal do Lipska w celu kontynuowania studiow z zakresu ekonomii. Zostal uczniem slawnego wowczas profesora Miaskow-skiego. Chodzilo mu w pierwszym rzedzie o gruntowne zbadanie zagadnienia lichwy, ktora byla w owczesnej Galicji duzym problemem. Efektem tych badan byla praca Der Wucher1. Po powrocie do Polski, w zwiazku z koniecznoscia podjecia pracy za-

    1 Der Wucher. Eine socialpolitische Studie, Leipzig 1893.

    robkowej, w тисяча вісімсот дев'яносто чотири r. zdal egzamin adwokacki i podjal prace jako adwokat w Krosnie, a pozniej w Krakowie.

    W okresie pierwszej wojny swiatowej sluzyl w armii austriackiej, a nastepnie az do 1920 r. - w Wojsku Polskim. Do rezerwy zostal przeniesiony w stopniu pulkownika.

    Po zakonczeniu wojny przeniosl sie wraz z zona do Lwowa, gdzie w 1920 r. objal katedre nauki ekonomii spolecznej i nauk prawnych na Politechnice Lwowskiej, a od 1928 r. pelnil rowniez funkcje egzaminatora ekonomii spolecznej i nauki skarbowosci w komisji egzaminow panstwowych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

    Poza praca naukowa, publicystyczna i pedagogiczna Leopold Caro wiele czasu poswiecal rowniez pracy spolecznej. Prowadzil ozywiona dzialalnosc w Polskim Towarzystwie Ekonomicznym we Lwowie, poczatkowo, od тисячі дев'ятсот двадцять одна r., Jako czlonek Zarzadu, a od roku тисяча дев'ятсот двадцять сім jako jego prezes. Pelniac funkcje prezesa, przyczynil sie do rozwoju Towarzystwa, ktore od 1929 r. zaczelo wydawac "Rozprawy i Sprawozdania", a od 1932 - "Przeglad Ekonomiczny", wychodzacy poczatkowo polrocznie, a nastepnie, od 1937 r., kwartalnie. Leopold Caro pelnil funkcje redaktora tego periodyku.

    Zasluga Leopolda Caro jako prezesa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego bylo rowniez zainicjowanie wydawnictwa dziel naukowych z zakresu ekonomii pod nazwa "Biblioteka Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego". Za caloksztalt pracy naukowej i dzialalnosci spolecznej zostal odznaczony Krzyzem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski2.

    Zakres zainteresowan naukowych Leopolda Caro byl bardzo szeroki. Oprocz ekonomii politycznej oraz polityki gospodarczej zajmowal sie zagadnieniami emigracyjnymi, wspomniana juz wyzej lichwa, problemami kredytu, bankowosci, reforma rolna, studiami nad gospodarkami totalitarnymi (faszyzm, komunizm), spoldzielczoscia. Jednak przede wszystkim znany jest jako tworca kierunku solidarystycznego, w ktorego duchu pragnal przebudowac ustroj gospodarczo-spoleczny Polski.

    Leopold Caro z jednej strony prowadzil powazne badania naukowe nad polska gospodarka, bral udzial w debatach dotyczacych najwazniejszych problemow kraju, toczonych miedzy ekonomistami i politykami roznych szkol i obozow politycznych, z drugiej zas pisal na biezace tematy spoleczno-gospodarcze trapiace owczesna Europe i Polske. W swojej tworczosci scisle laczyl rozwazania teoretyczne z wnioskami praktycznymi. We wspomnianej juz wyzej ksiazce Der Wucher autor, po przedstawieniu w syntetycznym ujeciu problemu lichwy, dochodzi do wnioskow praktycznych.

    2 W. Romanow, Sp. Leopold Caro, "Przeglad Ekonomiczny" 1939 t. 25, s. 5-17.

    Twierdzi mianowicie, ze glownym srodkiem podniesienia dobrobytu drobnych gospodarstw wloscianskich byloby uwolnienie ich od wyzysku lichwiarzy oraz udostepnienie im taniego kredytu.

    Zagadnienim lichwy i kredytu w odniesieniu do konkretnych stosunkow polskich, a zwlaszcza Galicji ( 'ako bezposredniego terenu obserwacji), Leopold Caro poswieca tez szereg drobniejszych prac i artykulow. Omawia roniez druga najwieksza - jego zdaniem (obok lichwy) - bolaczke owczesnego zycia gospodarczego ziem polskich, a mianowicie emigracje.

    Autor w dziele Auswanderung und Auswanderungspolitik in Osterreich (wydanym rowniez po polsku) 3 oraz w pozniejszych publikacjach stoi na stanowisku szkodliwosci emigracji dla panstwa i narodu oraz koniecznosci jej zapobiegania w drodze uprzemyslowienia kraju, intensyfikacji rozwoju rolnictwa oraz tworzenia nowych gospodarstw rolnych poprzez parcelacje latyfundiow. Dzielem tym autor wlaczyl sie w nurt rozwazan nauki i polityki owczesnej Europy, dla ktorej zagadnienie emigracji w koncu XIX i na poczatku XX w. bylo problemem niezwykle aktualnym, domagajacym sie konkretnych rozwiazan. Warto dodac, ze bylo to pierwsze w literaturze europejskiej calosciowe opracowanie tematu emigracji i sluzylo prawie jako podrecznik dla wladz rzadowych i konsularnych.

    Po uzyskaniu przez Polske niepodleglosci Leopold Caro wlaczyl sie, poprzez swoja tworczosc publicystyczna, w rozwiazywanie aktualnych problemow, ktore stanely przed rzadem i spoleczenstwem polskim. Chodzi tu o problem uporzadkowania finansow oraz reformy rolnej. W wielu pracach, bedacych wyrazem troski Leopolda Caro o sprawiedliwy i zdecydowany sposob wyjscia z powojennego chaosu inflacyjnego, autor podkresla znaczenie stalej waluty i przestrzega przed niebezpiecznymi zludzeniami, jakoby zrodlem bogactwa narodowego mogly byc spekulacje walutowe i maszyna drukarska.

    W pracach dotyczacych reformy rolnej4 Leopold Caro opowiada sie za parcelacja latyfundiow oraz majatkow zaniedbanych w celu zmiany mozliwie jak najwiekszego odsetka bezrolnego proletariatu wiejskiego we wlascicieli zywotnych gospodarstw rolnych5.

    3 L. Caro, Emigracja i polityka emigracyjna (ze szczegolnym uwzglednieniem stosunkow polskich), Poznan 1914.

    4 Zob. O reformie rolnej, "Gazeta Lwowska" 1922 року, nr 50, 51; O nabywaniu ziemi przez instytucje parcela-cyjne, "Sprawozdanie Komisji Opiniodawczej Pracy", Warszawa 1928 t. 4 i inne.

    5 Por. O nabywaniu ziemi, s. 8.

    Po rewolucji bolszewickiej w Rosji oraz w wyniku realizacji w tym kraju pierwszego na swiecie ustroju kolektywistycznego, gdy oczy wielu politykow i ekonomistow byly zwrocone w kierunku Rosji sowieckiej, rowniez Leopold Caro poswiecil kilka lat studiow stosunkom tam panujacych. W pracach odnoszacych sie do tych zagadnien6 wykazuje blednosc materializmu dialektycznego i historycznego jako podstawy filozoficznej i ideologicznej marksizmu-leninizmu oraz niehumanitarnosc i nieefektywnosc ekonomiczna przyjetej koncepcji ustrojowej.

    Studia Leopolda Caro nad ustrojem kolektywistycznym oraz potrzebami owczesnej Polski w zakresie polityki gospodarczej panstwa i spolecznej doprowadzily autora do zainteresowania sie zagadnieniem roli panstwa w zyciu gospodarczym. Autor odrzuca7 koncepcje zarowno gospodarki liberalnej, jak i planowej. Jest natomiast zwolennikiem pewnej ograniczonej ingerencji panstwa w zycie gospodarcze. Rozwazajac problem stosunku panstwa do spraw gospodarczych oraz obserwujac skutki ogolnoswiatowego kryzysu gospodarczego w latach 1929-1933, o zasiegu i sile dotad niespotykanej w historii gospodarczej swiata - ktory nie oszczedzil takze Polski -Leopold Caro dokonal bardzo ostrej krytyki kapitalizmu w ogole, a takze podkreslil niebezpieczenstwa tego ustroju w szczegolnosci dla Polski8.

    Wiele obszernych studiow Leopold Caro poswiecil badaniom nad systemami gospodarek totalistycznych: faszystowskiej (glownie Wlochy) i narodowo-socjalistycznej (hitlerowskie Niemcy). Z prac odnoszacych sie do tego problemu9 wynika, ze autor pozostawal pod duzym urokiem imponujacych sukcesow panstw faszystowskich na polu gospodarczym (likwidacja bezrobocia, rozwoj przemyslu i rolnictwa, wyzwolenie sie spod supremacji kapitalu zagranicznego).

    6 Zob. Duchowi przodkowie bolszewizmu, "Przeglad Wspolczesny» 1929, t. 28; Idee przewodnie ustawodawstwa sowieckiego, "Ruch Prawniczy, Socjologiczny i Ekonomiczny» 1929, t. 9; Polityka zagraniczna Sowietow, "Przeglad Polityczny» 1929, t. 10 i inne.

    7 Zob. Etatyzm, "Przeglad Prawa i Administracji" 1922 року, t. 47; Problem upanstwowienia kredytu przedmiotem konkursu miedzynarodowego, "Czasopismo Prawne i Ekonomiczne" 1923 t. 21; Przyszle drogi naszej polityki gospodarczej i spolecznej, "Przemysl i Handel", 1 XII 1928 i inne.

    8 Zob. Obroncy liberalizmu - Mises i Delaisi, "Przeglad Powszechny» 1929, t. 181; Jak przezwyciezyc kryzys swiatowy, "Chwila" 1932 z. 1; Zmierzch kapitalizmu, Poznan 1934; Niebezpieczenstwo karteli miedzypanstwowych w Polsce, "Przeglad powszechny» 1929, t. 184; 1930 t. 185; Wielki przemysl polski a kapital zagraniczny, "Sprawy Obce" 1930 року, t. 2.

    9 L. Caro, Polityka gospodarcza III Rzeszy, Lwow 1938; idem, Reformy spoleczne i gospodarcze faszyzmu, Warszawa 1937.

    Duzo uwagi w swej dzialalnosci naukowej i publicystycznej Caro poswiecil spoldzielczosci10, ktora byla dla niego etapem posrednim w naprawie ustroju spoleczno-gospodarczego owczesnej Polski.

    Leopold Caro zajmowal sie rowniez teoria ekonomiki. Obok wielu artykulow z tego zakresu11, w ktorych akcentowal pierwiastek etyczny w ekonomii, najwazniejsza publikacja autora jest podrecznik pt. Zasady nauki ekonomii spolecznej, wydany w 1926 r. Byl to, zdaniem Antoniego Roszkowskiego, "jedyny w jezyku polskim napisany w duchu katolicyzmu spolecznego podrecznik ekonomii spolecznej" 12. Caro w podreczniku tym gruntownej krytyce poddal teorie ekonomiczna angielskich klasykow, stwierdzajac, ze formula o jedynie zdrowym egoizmie jest zludna nawet w zyciu gospodarczym. W ksiazce widac takze wplywy szkoly historycznej niemieckiej W. Ro-schera, G. Schmollera, O. Spanna, a przede wszystkim A. Wagnera, oraz francuskiej szkoly solidarystow E. Durkheima, L. Bourgeois oraz K. Gide'a. Poglady Leopolda Caro uksztaltowaly sie w znacznej mierze pod wplywem szkoly historycznej i soli-darystycznej. Bedac reprezentantem kierunku katolickiego w ekonomii spolecznej, podzielal zdanie przedstawicieli historyzmu, ze wszystkie nauki spoleczne, w tym ekonomia, sa naukami teologicznymi, czyli rozwazaja zdarzenia z punku widzenia realizacji celu, tzn. nie tylko to, co jest, ale tez jak byc powinno13.

    Leopold Caro kladl nacisk na jednolitosc zjawisk gospodarczych i spolecznych, ktore nalezy rozpatrywac rowniez jako zjawiska etyczne. Podkreslajac role etyki w zyciu gospodarczym, krytycznie ustosunkowal sie do kapitalizmu i kolektywizmu i ich rzekomo "niezmiennych" praw gospodarczych. Jednoczesnie bardzo scisle laczyl ze soba elementy ekonomiczne, socjologiczne i polityczne14.

    10 Zob. Idea spoldzielczosci, "Przeglad Powszechny" 1922 року, t. 155; Solidaryzm a spoldzielczosc, "Prad" 1926 t. 14; Przez spoldzielczosc do solidaryzmu, "Biuletyn Naukowy Instytutu Spoldzielczego» 1929 i inne.

    11 Zob. Pogadanki ekonomiczne, "Czas" 1893 nr 62, 78, 92, 101, 102, 134, 135, 194, 195, 197, 268-281; Ekonomia spoleczna Karola Gide'a, "Czas" 1893 nr 255; Ekonomia przyszlosci, "Przeglad Ekonomiczny" 1935 t. 14 i inne.

    12 Por. A. Roszkowski, Katolicyzm spoleczny, Poznan 1932 s. 195.

    13 Por. W. Lejman, Ekonomia polityczna, idea solidaryzmu i polityka gospodarcza w pracach L. Caro (18641939), "Studia z Historii Mysli Spoleczno-Ekonomicznej" 1972, nr 18, s. 114 i 115.

    14 Por. I. Wysocka, Zagadnienia solidaryzmu spolecznego w ujeciu Leopolda Caro (maszynopis pracy magisterskiej), Lublin 1957.

    Caro od poczatku swej dzialalnosci naukowej i publicystycznej zywo interesowal sie katolicka nauka spoleczna i w swoich pracach15 staral sie przyczyniac do rozpowszechniania i poglebiania jej znajomosci wsrod katolikow polskich. Dlatego tez jest on zaliczany do uczonych o pogladach katolicko-spolecznych (katolikow spolecznych) 16.

    Najwyzsze czynniki koscielne docenily zaslugi Leopolda Caro w propagowaniu zasad katolicko-spolecznych w gospodarce, co zaowocowalo powolaniem go w 1932 r. do Rady Spolecznej przy Prymasie Polski (zostal jej wiceprzewodniczacym) 17.

    Rekapitulujac, dorobek naukowy i publicystyczny Leopolda Caro nie ograniczal sie tylko do krytyki ustroju kapitalistycznego czy kolektywistycznego. Wrecz przeciwnie. Niemal wszystkie zaprezentowane pobieznie dotychczasowe problemy, ktorych rozwiazywaniem autor zajmowal sie w swoich publikacjach, prowadzily go do przedstawienia pozytywnego programu ustroju spoleczno-gospodarczego, ustroju solidarystycznego.

    Glownym dzielem poswieconym temu zagadnieniu jest obszerna praca pt. Solidaryzm, wydana we Lwowie w тисячі дев'ятсот тридцять одна r. Ksiazka ta, jak utrzymuje sam autor, jest "wyrazem mysli calego zycia" 18. Ta publikacja i szereg drobniejszych prac bedzie podstawa dalszych rozwazan na temat istoty solidaryzmu. Zblizajac sie do konca bardzo pobieznej charakterystyki ogromnej i bogatej tworczosci L. Caro, nie mozna nie dodac, ze zostaly tutaj uwzglednione tylko niektore poruszane przez uczonego tematy. Rozpatrywanie caloksztaltu jego tworczosci zajeloby bowiem niewspolmiernie duzo miejsca w stosunku do celu niniejszego artykulu. L. Caro byl niepospolitym erudy-ta. Do kazdego nowego tematu przygotowywal sie bardzo sumiennie, zarowno jesli chodzi o literature polska, jak i obca. Jego stanowisko w okreslonej dziedzinie bylo zawsze wypadkowa roznych opinii na dany temat. Najwiekszy jednak wplyw na jego poglady wywarli wspomniani wyzej przedstawiciele szkoly historycznej w ekonomii oraz solidarysci francuscy. Przedstawicieli tych roznych obozow i szkol laczyl bowiem krytyczny stosunek do zastanej rzeczywistosci oraz pragnienie, by ja zmienic

    15 Zob. Duchowienstwo a kwestia spoleczna, "Gazeta Koscielna" 1906 року, t. 14; Nauki gospodarcze sw. Tomasza z Akwinu, "Prad" 1926 t. 14; Mysli o programie katolickim w naszym zyciu spolecznym, "Ateneum Kaplanskie" 1926 t. 17; Szkola solidarystyczna i Kosciol katolicki w kwestiach spolecznych, "Ateneum Kaplanskie" 1927 t. 20; Praca, wlasnosc i bogactwo w nauce chrzescijanskiej; VI Tydzien Spoleczny Stow. Mlodziezy Akad. "Odrodzenie" Lublin 1928; Katolicyzm a sprawa polska, "Droga" 1927 nr 4-5 i inne.

    16 Por. A. Roszkowski, op.cit., S. 187, 195.

    17 Rada ta zostala powolana dla popularyzowania spolecznej mysli Kosciola w spoleczenstwie polskim; por. Odezwa Rady Spoleczne przy Prymasie Polski, "Przeglad Ekonomiczny" 1934 t. 12, s. 111.

    18 L. Caro, Solidaryzm. Jego zasady, dzieje i zastosowanie, Lwow 1931 r. (Dedykacja we wstepie).

    na lepsza i sprawiedliwsza. Taka postawa charakteryzowala L. Caro zarowno w jego tworczosci, jak i w zyciu. Warto w tym miejscu przytoczyc jeszcze dwie opinie dotyczace jego tworczosci. "Droga, jaka przed wielu laty obral prof. Caro, nie byla latwa ani wdzieczna. Walka z owczesnym kapitalizmem to walka z silnymi. Pod tym wzgledem poszedl w slady prof. Schmollera, reprezentanta szkoly historyczno-etycznej, przedstawiajacej ekonomike jako nauke zwiazana z etyka i gloszaca w miejsce liberalizmu i socjalizmu haslo dobra ogolu (...). Ukochal on prawde i walczyl o jej supremacje, nie zwazajac ani na nienawisc moznych, ani na wzruszenie ramion obojetnych, ani na niezrozumienie ze strony tych, ktorym przede wszystkim pragnal sluzyc i w obronie ktorych od najwczesniejszej swej mlodosci staczal boje. Wrazliwy i czujny na krzywde ludzka, wprzegl swoj tworczy intelekt w obrone slabszych od pierwszej chwili swej pisarskiej dzialalnosci, pelen mlodzienczego entuzjazmu i uczuciowosci "- tak pisal w ksiedze pamiatkowej wydanej po smierci Leopolda Caro jego uczen, Jan Karol Sondel19. Natomiast pozniejszy prymas, ks. Stefan Wyszynski, na lamach "Ateneum Kaplanskiego" w taki sposob przedstawial lwowskiego ekonomiste: "Mysla przewodnia wielkiej ilosci dziel, rozpraw i artykulow prof. Caro jest walka o moralnosc zycia gospodarczego. Walka o prymat etyki w zyciu gospodarczym, to bodaj najwieksza zasluga prof. Caro i dla nauki, i dla polskiego zycia spoleczno-gospodarczego. Dla prof. Caro istnial scisly zwiazek miedzy sprawami spoleczno-gospodarczymi a moralnoscia. Juz w swej pierwszej i znanej ekonomistom zagranicznym, ujmujacym gleboko zagadnienia lichwy: Der Wucher, eine socialpolitische Studie (Lipsk, 1893, s. 311, XV) przyznal w zyciu gospodarczym etyce pierwszenstwo przed wolnoscia "20.

    IDEA SOLIDARYZMU SPOLECZNEGO LEOPOLDA CARO

    Na wstepie nalezaloby wyjasnic sama istote solidaryzmu, jego pojecie oraz ogolne zalozenia ustroju solidarystycznego u Leopolda Caro. Sam termin "solidaryzm" jest stosunkowo mlody. Jako jeden z pierwszych uzyl go francuski pisarz Pierre Leroux, ten sam, ktory przypisywal sobie rowniez wymyslenie pojecia socjalizmu w +1839 r. na lamach lewicowego "L'Humanite Socialiste". L. Caro podkresla jednak, ze korzenie solidaryzmu sa o wiele starsze. Jego przewodnie idee odnajduje on w Mahabharacie,

    19 Dr J. K. Sondel, Zyciorys i prace sp. prof. dra Leopolda Caro, [w:] Ksiega pamiatkowa ku czci sp. dra Leopolda Caro, prezesa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego i profesora ekonomii Politechniki Lwowskiej, red. E. Hauswald, Lwow 1939 s. 11, 13.

    20 Ks. S. Wyszynski, Sp. Prof. Leopold Caro, "Ateneum Kaplanskie" 1939 t. 43.

    mysli Lao-Tsego, Panstwie Platona, Polityce Arystotelesa, Starym i Nowym Testamencie, filozofii stoikow, pismach Ojcow Kosciola czy sw. Tomasza z Akwinu, a nawet wskazuje takowe w Badaniach nad natura i przyczynami bogactwa narodow Adama Smitha. Nastepnie zas przywoluje jako bezposrednich prekursorow kierunku soli-darystycznego nazwiska tak wydawaloby sie odleglych ideowo myslicieli, jak: Adam Muller, Jean Charles Simonde de Sismondi, Henri de Saint-Simon, Philippe Buchez, August Comte, Charles Fourier, Louis Blanc, Pierre-Joseph Proudhon, Charles Kingsley, Thomas Carlyle, John Ruskin, Benjamin Disraeli, William Godwin, Piotr Kropotkin, Frederic Le Play, Albert de Mun, Rene de La Tour du Pin, ks. Franz Hitze, bp Wilhelm von Ketteler, Karl von Vogelsang czy Leon XIII. Za wlasciwego tworce solidaryzmu, juz jako okreslonej szkoly czy kierunku myslowego, L. Caro uznaje przede wszystkim Charlesa Gide'a, ktory wskazal na trzy wielkie nauki solidaryzmu. Po pierwsze, jak podkresla Gide, nawet egoista - rozumiejacy jednak istnienie solidarnosci miedzyludzkiej - winien dobrze zyczyc bliznim, wiedzac, ze wszystko, co sie im przydarzy dobrego i zlego, wplywa rowniez na jego losy. Po drugie, musi sam wobec innych dobrze postepowac, ​​w zwiazku z wplywem ich polozenia na swoje wlasne. Wreszcie - kazdy pod wplywem tego kierunku musi stac sie wyrozumialszy dla bledow innych, a bardziej wymagajacy wobec siebie samego21. Kolejny tworca solidaryzmu par excellence to Leon Bourgeois, autor pracy La solidarite, w ktorej wskazywal, ze jedni zyskuja przewage nad innymi czesto bez wlasnej zaslugi, z czego wynika koniecznosc zmian w imie sprawiedliwosci. Dopiero kiedy uznamy jednych jako dluznikow wobec drugich, kiedy zrozumiemy, iz jedni wzbogacaja sie kosztem drugich, przywlaszczajac sobie korzysci, na ktore nie zapracowali, moze nastapic wyrownanie. Powstaje w ten sposob rodzaj quasi-kontraktu pomiedzy ludzmi, ktory rodzi okreslone zachowania. To co dotychczas uznawane bylo za zwykly akt hojnosci, staje sie w swietle tych ustalen aktem sprawiedliwosci, splaceniem dlugu i niczym wiecej22. Nastepnie L. Caro wymienia znanego socjologa i religioznawce Emile Durkheima, dalej Alfreda Fouillee, Gustava von Schmollera, o. Heinricha Pescha SJ czy Walthera Rathenaua. Mysliciele ci w wiekszosci akceptowali wspolnote interesow roznych grup i warstw spolecznych, argumentujac to czysto racjonalistycznie i naturalistycznie. Wkrotce jednak pojawil sie wychodzacy z troche innych zalozen tzw. solidaryzm chrzescijanski. Za jego tworce i glownego teoretyka uwazany jest powszechnie o. Heinrich Pesch SJ, autor glownych dziel dotyczacych tego zagadnienia: pieciotomowego Lehrbuch der Natio-

    21 L. Caro, Solidaryzm, s. 87.

    22 Ibidem, s. 77.

    naloekonomie oraz trzyczesciowego Liberalismus, Sozialismus undchristliche Gesellscha-ftsordnung. W pierwszym z nich dowodzil, iz system solidaryzmu nie wychodzi ani od indywidualizmu, ani od spoleczenstwa, lecz od czlowieka wsrod spoleczenstwa23.

    Na gruncie polskim zas glownym propagatorem solidaryzmu chrzescijanskiego byl niewatpliwie tu wlasnie omawiany Leopold Caro. Solidaryzm w swych zalozeniach opiera sie na uznaniu zasady solidarnosci jako podstawy swego dzialania. W koncu XIX i na poczatku XX w. slowo "solidarnosc", wyrazaj ace od dawna znana swiatu mysl, ze wszyscy ludzie stanowia jednosc24, znalazlo zastosowanie w wielu naukach, np. w etyce, pedagogice, naukach spolecznych, a takze w praktycznej dzialalnosci politycznej i spolecznej. Solidarnosc jest wyrazeniem wieloznacznym. Mozemy rozroznic solidarnosc biologiczna, socjologiczna, moralna, prawna i ekonomiczna25.

    Nie poglebiajac analizy tych znaczen, mozna tylko dodac, ze pod koniec XIX w. pod ta roznorodnoscia zaczeto dopatrywac sie jakiejs zasadniczej jednosci, naturalnego prawa solidarnej ludzkosci. Doprowadzilo to w konsekwencji do powstania solidaryzmu spolecznego jako doktryny spoleczno-ekonomicznej. U podstaw solidaryzmu tkwi mysl, czesto niewyrazona w sposob jasny i wyrazny, niemniej immanentnie zawarta w tresci tego kierunku, ze czlowiek jako istota rozumna moze i powinien wplywac na uklad stosunkow spoleczno-gospodarczych. Stosunki te z jednej strony zapewnialyby dobrobyt calego spoleczenstwa, a z drugiej - nie ograniczalyby wolnosci czlowieka jako czlonka danej spolecznosci bardziej, niz jest to konieczne dla dobra ogolu.

    Solidaryzm spoleczny, podobnie jak i inne doktryny spoleczno-gospodarcze, powstal na podlozu scisle okreslonych warunkow historycznych oraz potrzeb spolecznych w naj szerszym tego slowa znaczeniu, a wiec takze gospodarczych i politycznych. Powstal jako reakcja zarowno przeciw indywidualizmowi, jak i socjalizmowi. Sama zas podstawa tego kierunku jest wieloznaczna i malo sprecyzowana. Nie ulatwia to oczywiscie ogolnego przedstawienia solidaryzmu spolecznego jako kierunku.

    Do jednej z podstawowych tez solidaryzmu spolecznego nalezy uznanie faktu wspolzaleznosci wszystkich ludzi zarowno w dobrym, jak i zlym. Solidaryzm odwoluje sie do elementow wspolnych, laczac ludzi, a nie dzielacych ich. Odrzuca tez teorie walki klas, narodow czy ras oraz walki o byt jako koniecznosci dziejowej. Przeciwsta-

    23 Z. Waleszczuk, Solidaryzm Heinricha Pescha, "Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-historyczne "2007, nr 1.

    24 Por. L. Caro, Solidaryzm, s. 20-94.

    25 Por. K. Gide, Solidaryzm, oprac. J. Kurnatowski, Lwow 1908 році, s. 32-42.

    wia jej natomiast wspoldzialanie jak najszerzej pojete - jednostek, grup i narodow - w dobrze rozumianym interesie wlasnym.

    W obrebie panstwa glosi solidaryzm w miejsce podzialu na klasy i laczacego sie z tym podzialu egoizmu klasowego - idee wspolnoty interesu wszystkich warstw oraz wszystkich jednostek celem osiagniecia dobra powszechnego26. Domaga sie przy tym podporzadkowania temu dobru interesow poszczegolnych czlonkow danej spolecznosci jako konsekwencji wspolzaleznosci ludzi i wspolodpowiedzialnosci wzajemnej.

    W zakresie wskazan praktycznych, jakie wynikaja z wyzej przedstawionych podstawowych zalozen teoretycznych, solidaryzm domaga sie: zabezpieczenia wszystkim minimum egzystencji, realizacji prawa do bezplatnego wyksztalcenia podstawowego i wyzszego, wedle mozliwosci intelektualnych i checi kazdego, wreszcie ubezpieczenia wszystkich czlonkow spoleczenstw od wypadkow losowych27.

    Doktryna solidaryzmu spolecznego postuluje przebudowe ustroju spoleczno-gospodarczego w drodze ewolucyjnej. W tym zaleca tworzenie i rozwijanie spoldzielni roznych rodzajow, zwiazkow robotniczych (syndykatow) oraz roznych instytucji pomocy wzajemnej.

    Teoretycy solidaryzmu (z wyjatkiem K. Gide'a) nie rozstrzygaja przy tym, ktore z wyzej wymienionych instytucji maja decydujace, a ktore podrzedne znaczenie w przebudowie starego i funkcjonowaniu nowego ustroju. Uznaja tylko ogolna ich pozytecznosc i waznosc zadan wychowawczych dla swych czlonkow w wychowaniu w duchu solidaryzmu oraz rozwinieciu w nich zmyslu spolecznego.

    Kierunek solidarystyczny, zdaniem Leopolda Caro, siega najdawniejszych czasow. Sledzac dzieje mysli solidarystycznej28, dochodzi on do wniosku, ze sama mysl jest stara, natomiast nazwa szkoly solidarystycznej jest nieodlegla w czasie. Przejmujac od tworcow tej szkoly: Durkheima, Bourgeois i Gide'a podstawowe mysli idei solidarystycznej, Caro byl goracym i konsekwentnym jej propagatorem na gruncie polskiego katolicyzmu. Byl przekonany, ze za pomoca idei solidarystycznej zrealizuje program "odnowy" ustroju spolecznego, zawarty w encyklikach spolecznych papiezy: Leona XIII i Piusa XI. Jakie sa podstawowe zalozenia ustroju solidarystycznego Leopolda Caro? Ogolnie mozna stwierdzic, ze nie jest to koncepcja przejrzysta29. Stanowi idee

    26 Przy czym definicja dobra powszechnego, jak i sposobu podporzadkowania sie mu ze strony jednostek, jest rozna u poszczegolnych solidarystow.

    27 Podaje za: I. Wysocka, Zagadnienia solidaryzmu, s. 18.

    28 Por. rozdz. II pracy L. Caro, Solidaryzm, s. 20.

    29 W. Lejman, Ekonomia polityczna i polityka gospodarcza, s. 117.

    jak gdyby nie do konca dopracowana, choc wynikaja z niej wazne wnioski dla zycia gospodarczego, spolecznego i politycznego. Bardzo czesto trudno jest oddzielic poglady teoretyczne L. Caro od wskazan praktycznych. W swoich publikacjach uczony czesto uzywa pojecia solidarnosci w kilku znaczeniach. Niemniej mozna stwierdzic, ze swiatopoglad solidarystyczny w interpretacji L. Caro na pierwszym planie stawia fakt, ze kazdy czyn ludzki oddzialuje na innych i wywoluje nieodzowna z ich strony reakcje. Tym samym L. Caro silnie podkresla wspolzaleznosc wszystkich ludzi od siebie, wobec czego wszystkim jednostkom spolecznym zaleca takie postepowanie, ktore uwzgledniloby te przeslanke. "Solidaryzm nie jest w pierwszym rzedzie kwestia wspolczucia czy milosci blizniego, to przede wszystkim wynik obiektywnych socjologicznych rozwazan, schodzacy sie atoli z zaleceniami wiekszej czesci religii i systemow filozoficznych, glownie katolicyzmu" 30. Brak jest tutaj jednak blizszego sprecyzowania, czym jest solidaryzm jako system myslowy oraz jakie jest jego spoleczne uwarunkowanie. Wydaje sie, ze L. Caro pojmuje solidaryzm jako kierunek myslowy bardzo szeroko, choc konsekwentnie jako mysliciel katolicko-spoleczny zaweza go do katolickiej mysli spolecznej, a nawet wprost do Ewangelii. Pisze mianowicie: "Solidaryzm to nowa nazwa na rzecz bardzo stara, bo jeszcze w Ewangelii poczeta, to stare wino, ktore podajemy w nowomodnych krysztalowych flaszkach i nalewamy do kunsztownie rzezbionych, nowoczesnych pucharow. Moda wymaga tych pucharow i flaszek, ale zdrowia one spoleczenstwu nie dadza - da je samo wino, ktorym jest prawda i zywot "31. W kwestii zasadniczej, a wiec stosunku do wlasnosci prywatnej, solidaryzm stoi na stanowisku indywidualizmu, podkreslajac, ze "czlowiek ma pelne prawo do nabywania wlasnosci prywatnej to takze co do srodkow produkcji, ale wlasnosc ta nie moze byc nigdy nieograniczona, nie moze siegac do prawa dowolnego niszczenia czy marnowania rzeczy wlasnej, a madry i wolny od szykan nadzor panstwa winien zmierzac do tego, aby wspolzawodnictwo nie przeradzalo sie w systematyczne ujarzmianie slabszych ze strony silniejszych "32. Cooperation, not competition (wspoldzialanie, nie wspolzawodnictwo) - to haslo solidaryzmu, to program naprawy stosunkow spolecznych. Osiagniecie dobra powszechnego w solidaryzmie zmusza do zdefiniowania stosunku jednostki do spoleczenstwa. Leopold Caro tak pisze na ten temat: "Solidaryzm widzi w spoleczenstwie samoistny organizm, zyjacy

    30 L. Caro, Solidaryzm, s. 6.

    31 Idem, Ustroj gospodarczy przyszlosci, "Rerum novarum" wobec potrzeb doby obecnej, Wloclawek 1931.

    32 L. Caro, Solidaryzm, s. 9.

    wlasnym zyciem i naginajacy jednostki do dzialania na korzysc ​​dobra publicznego "33. Oczywiscie nie koliduje to z prawem czlowieka dbania o dobro wlasne.

    Leopold Caro podkresla, ze czlowiek posiada cel wlasny, posiada pewien zakres praw wolnosciowych, nie wolno mu wszakze uzywac ich na szkode ogolu i nie moga one nigdy kolidowac z upragnionym i godnym interesem wspolobywateli34. W powyzszym stwierdzeniu widac wplyw filozofii personalizmu katolickiego, dotyczacego koncepcji "osoby ludzkiej".

    U Leopolda Caro spotykamy jeszcze inna koncepcje stosunku jednostki do spoleczenstwa, wystepujaca niejako rownolegle do przedstawionej powyzej i nielaczaca sie z nia. Haslem jest tutaj: "Wszystko przez jednostki wybrane i wszystko dla ogolu" 35. Przez jednostki wybrane autor rozumie ludzi wyjatkowo zdolnych i szlachetnych, przewyzszajacych "o wieki rozwoj tlumu" 36, a jednoczesnie poswiecajacych sie dla niego, aby go podniesc na wyzszy poziom. Tworza oni elite spoleczenstwa i od niej, zdaniem Caro, zalezy wszelki postep. Zdobycze duchowe owych jednostek winny sluzyc dobru spoleczenstwa, tj. "Ogolu przez nie kierowanego" 37.

    Jednak obie te koncepcje stosunku jednostki do spoleczenstwa, a w tym drugim przypadku jednostki wybitnej, sprowadzaja sie w sumie do stwierdzenia, ze w ustroju solidarystycznym u Leopolda Caro ogolna zasada majaca panowac w stosunkach miedzy ludzmi maja byc wspoldzialanie i wzajemna pomoc. Autor pisze: "Solidaryzm nie poprzestaje wiec na wyzszosci calosci nad czescia, spoleczenstwa nad jednostka, ale kladzie nacisk na obowiazki wzajemne ludzi wobec siebie i wyraza to juz w swej nazwie" 38. To podejscie pozwala L. Caro zaatakowac jednoczesnie liberalizm i socjalizm, ktore wedlug jego oceny, przeslizguja sie po powierzchni zycia, stawiajac zjawiska materialne, w tym duchowe i moralne, za "nadbudowe". Z trzech czynnikow produkcji, jakimi sa: praca, kapital i przyroda, socjalisci uwazaja tylko prace za jedyne zrodlo produkcji. W ich podejsciu do zagadnien ekonomicznych brak sfery duchowej.

    Podobnie wyglada sprawa z kapitalizmem, ktory jest objawem ducha liberalizmu. W liberalizmie brak jest z kolei etyki w dzialaniach gospodarczych oraz w czynie politycznym. Co wiecej, liberalowie twierdza, ze etyka nie ma prawa glosu ani w polityce, ani w gospodarstwie spolecznym. W tym tkwia, zadaniem autora, wszystkie

    33 Ibidem, s. 7.

    34 Ibidem, s. 9.

    35 Ibidem, s. 14.

    36 Ibidem, s. 16.

    37 Idem, Zmierzch kapitalizmu, s. 45.

    38 Idem, Liberalizm i kapitalizm, Wloclawek, s. 1937 s. 20.

    niepowodzenia zarowno liberalizmu, jak i socjalizmu. Caro podkresla role ducha jako najdonioslejszego i wlasciwego zrodla tworczosci ekonomicznej. Stanowisko autora w tej materii jest zgodne z pozostalymi solidarystami. "Solidaryzm" - pisze autor -siega w glab duszy ludzkiej, traktuje ekonomike jako nauke oparta na etyce ..., dziala i gospodaruje zarazem z tych wyzszych pobudek, w ktorych tkwi rekojmia przyszlego rozwoju i spelnienia poslannictwa calej ludzkosci "39.

    Solidaryzm L. Caro jest swiatopogladem ladu i porzadku spolecznego, jest tym kierunkiem, ktory laczy w wyzszej syntezie zalety liberalizmu gospodarczego i socjalizmu. Stwarza szanse inicjatywie prywatnej, dyktowanej interesem osobistym, jednoczesnie uwzgledniajac obok tego interes publiczny, poczytujac za obowiazek panstwa pomoc ekonomicznie slabszym i opieke nad nimi. Pragnie uniknac z jednej strony bezwzglednosci egoizmu, a z drugiej - "tyranii mas" 40.

    Zdaniem W. Lejmana41, jest to koncepcja reformistyczna, znajdujaca dobry grunt i warunki rozwoju wsrod klas srednich, drobnomieszczanstwa, drobnych wytworcow, czesci pracodawcow oraz grup niezdecydowanych.

    Solidaryzm Caro42 odrzuca podstawowe tezy materialistycznej teorii walk klas, dowodzac, ze teoria ta opiera sie na blednym zalozeniu, jakoby spoleczenstwo skladalo sie z dwoch klas: wyzyskiwanej i wyzyskujacej, ze kazda z nich jest jednorodna i ze miedzy nimi istnieja zasadnicze sprzecznosci. Poglad taki Leopold Caro uwaza za bledny. Sprzecznosc, jaka wystepuje miedzy praca a kapitalem, Caro probuje pogodzic wspoldzialaniem pracy i kapitalu jako spoiwa w dzialalnosci gospodarczej. Pisze: "w centrum zainteresowan stanac powinien nie kapital, ale czlowiek i jego dynamiczny stosunek do swiata w formie pracy" 43. W innym zas miejscu: "Solidaryzm nie dopuszcza do traktowania jednostki jako srodka do celu, czy to na korzysc ​​innych jednostek zasobniejszych, co praktykuje bez skrupulow liberalizm, czy chocby na korzysc ​​ogolu, co bez skrupulow zaleca skrajny socjalizm" 44. Leopold Caro podkresla osobowy, podmiotowy charakter pracy. Kapital winien byc tylko srodkiem do osiagniecia celow gospodarczych. Z takiego ustanowienia relacji czlowiek-praca-kapital widac wyrazny wplyw na solidaryzm L. Caro nauczania spolecznego Kosciola, a zwlaszcza encyklik: Rerum novarum i Quadragesimo anno. Wplyw encyklik spolecznych papiezy widac row-

    39 Idem, Istota solidaryzmu, "Przeglad Powszechny" 1930 року, t. 186, s. 154.

    40 W. Lejman, Ekonomia polityczna, s. 119.

    41 Ibidem.

    42 Por. L. Caro, Solidaryzm ', rozdz. V pt. "Blednosc teorii materializmu dziejowego", s. 162-187.

    43 Idem, Liberalizm, s. 19.

    44 Idem, Solidaryzm, s. 9.

    niez w jego stwierdzeniu, ze w ustroju solidarystycznym powinna panowac zasada rownomiernosci swiadczen, tj. sprawiedliwej ceny i slusznej placy45.

    Co do sposobu realizacji zasad ustroju solidarystycznego Caro nie daje nam gotowego wzoru. Zdaje sobie sprawe z brakow swej teorii. Uwaza jednak, ze stosunki spoleczno-gospodarcze w owczesnym swiecie byly tak zle i niesprawiedliwe, ze nie mozna bylo dluzej czekac na szczegolowe opracowanie planu przyszlego gospodarstwa spolecznego w mysl zasady solidaryzmu. Wyrazil to w nastepujacych slowach: "nalezy raczej popelnic jakies przeoczenie lub nawet dopuscic sie bledu, anizeli zyc dluzej w sytuacji wytworzonej przez oligarchie kapitalistyczna i w swiecie przez nia rzadzonym" 46.

    OCENA SOLIDARYZMU SPOLECZNEGO LEOPOLDA CARO

    Jak juz wczesniej wspomnialem, solidaryzm spoleczny w ujeciu Leopolda Caro nie jest pelnym ustrojem spolecznym czy gospodarczym. Autor podaje tylko ogolne zasady gospodarcze i spoleczne, jakie wedlug niego winny obowiazywac. Wazna rzecza jest wskazanie srodkow wiodacych do tego celu, a wiec: interwencji panstwa oraz spoldzielczosci. Caro nie daje jednak obrazu funkcjonowania przyszlego ustroju solidaryzmu spolecznego, jakiegos jego modelu. Brakuje podbudowy teoretycznej i podstawy filozoficznej takiego ustroju, co jest grzechem wszystkich solidarystow, z wyjatkiem H. Pescha oraz O. vel Nell-Breuninga.

    Skoro juz mowimy o H. Peschu, to nalezy zauwazyc, ze solidaryzm Pescha, oprocz pelnej podbudowy filozoficznej, mial jeszcze koncepcje korporacyjnej budowy spoleczenstwa, czego brak u Leopolda Caro. Caro o organizacjach zawodowych o charakterze korporacyjnym czyni jakby niesmiale wzmianki, nie maja one jednak wiekszego znaczenia w jego ujmowaniu ustroju solidarystycznego.

    Porownujac tez ustroj solidaryzmu spolecznego Leopolda Caro z systemem K. Gi-de'a, od ktorego Caro przyjal wiekszosc zalozen solidaryzmu, mozna zauwazyc rozne potraktowanie idei spoldzielczosci. Caro - mowiac o spoldzielczosci, jej roli i znaczeniu w przebudowie ustroju - uzywa wprawdzie tych samych terminow co K. Gide, jednak dla niego jest to tylko srodek do osiagniecia celu, podczas gdy dla Gide'a spoldzielczosc ma duze znaczenie takze po zrealizowaniu ustroju solidarystycznego.

    45 Ibidem, s. 369.

    46 Idem, Zmierzch kapitalizmu, s. 47.

    I wreszcie sprawa nastepna, ktora nalezy poruszyc, oceniajac skrotowo solidaryzm Caro, dotyczy wplywu nauki spolecznej Kosciola, szczegolnie encyklik Rerum nova-rum i Quadragesimo anno, na jego koncepcje spoleczne i gospodarcze. Wydaje sie, ze wplyw ten byl bardzo duzy. Leopold Caro dobrze znal obie encykliki spoleczne i ich zalozenia pragnal wcielic w zycie spoleczno-gospodarcze. Takie tezy encyklik, jak afir-macja naturalnego charakteru wlasnosci prywatnej, uznanie podwojnego charakteru wlasnosci prywatnej, tj. indywidualnego i spolecznego, rozroznienie miedzy posiadaniem a uzytkowaniem, uznanie praw i obowiazkow panstwa, byly bardzo bliskie Leopoldowi Caro i pozytywnie wplywaly na jego system solidaryzmu spolecznego, co czynilo go pelniejszym w porownaniu np. z solidaryzmem L. Bourgeois, C. Bougle czy E. Durkheima.

    Solidaryzm Leopolda Caro mial byc praktyczna realizacja wskazan spolecznych Kosciola w zyciu gospodarczym i spolecznym. Oprocz wielu brakow i niekonsekwencji solidaryzm Caro przejawial pewna oryginalnosc. Tkwila ona w jego pragnieniu stworzenia w systemie solidaryzmu spolecznego wspolnego programu dzialania laczacego wszystkich ludzi, niezaleznie od ich swiatopogladu, przekonan i religii, w walce ze zlem oraz w budowie dobra. L. Caro chodzilo tu przede wszystkim o walke z istniejacymi niesprawiedliwymi stosunkami spoleczno-gospodarczymi oraz przebudowe ich w duchu sprawiedliwosci (a nie w duchu solidaryzmu).

    To wlasnie zwrocenie uwagi na koniecznosc wspolnego dazenia wszystkich ludzi w walce o lepszy swiat oraz budowe na tej podstawie wspolnoty systemu solidaryzmu spolecznego, niezaleznie od realnych mozliwosci jego realizacji, stanowi niewatpliwie zasluge Leopolda Caro.

    LITERATURA

    Caro L., Emigracja i polityka emigracyjna (ze szczegolnym uwzglednieniem stosunkow polskich), Poznan 1914.

    Caro L., Istota solidaryzmu, "Przeglad Powszechny" 1930 року, t. 186.

    Caro L., Liberalizm i kapitalizm, Wloclawek тисяча дев'ятсот тридцять сім.

    Caro L., Polityka gospodarcza III Rzeszy, Lwow 1938.

    Caro L., Reformy spoleczne i gospodarcze faszyzmu, Warszawa тисяча дев'ятсот тридцять сім.

    Caro L., Solidaryzm. Jego zasady, dzieje i zastosowanie, Lwow 1931.

    Caro L., Ustroj gospodarczy przyszlosci, "Rerum novarum" wobec potrzeb doby obecnej, Wloclawek 1931.

    Der Wucher. Eine sozialpolitische Studie, Leipzig 1893.

    Duchowi przodkowie bolszewizmu, "Przeglad Wspolczesny» 1929, t. 28. Duchowienstwo a kwestia spoleczna, "Gazeta Koscielna" 1906 року, t. 14.

    Ekonomia przyszlosci, "Przeglad Ekonomiczny" 1935 t. 14.

    Ekonomia spoleczna Karola Gidea, "Czas" 1893 nr 255.

    Etatyzm, "Przeglad Prawa i Administracji" 1922 року, t. 47.

    Gide K., Solidaryzm, oprac. J. Kurnatowski, Lwow 1908.

    Idea spoldzielczosci, "Przeglad Powszechny" 1922 року, t. 155.

    Idee przewodnie ustawodawstwa sowieckiego, "Ruch Prawniczy, Socjologiczny i Ekonomiczny» 1929, t. 9.

    Jak przezwyciezyc kryzys swiatowy, "Chwila" 1932 z. 1.

    Lejman W., Ekonomia polityczna, idea solidaryzmu i polityka gospodarcza w pracach L. Caro (1864-1939), "Studia z Historii Mysli Spoleczno-Ekonomicznej" 1972, nr 18. Mysli o programie katolickim w naszym zyciu spolecznym, "Ateneum Kaplanskie" 1926 t. 17.

    Nauki gospodarcze sw. Tomasza z Akwinu, "Prad" 1926 t. 14.

    Niebezpieczenstwo karteli miedzypanstwowych w Polsce, "Przeglad powszechny» 1929, t. 184; 1930 t. 185.

    Obroncy liberalizmu - Mises i Delaisi, "Przeglad Powszechny» 1929, t. 181.

    Odezwa Rady Spoleczne przy Prymasie Polski, "Przeglad Ekonomiczny" 1934 t. 12.

    O nabywaniu ziemi przez instytucje parcelacyjne, "Sprawozdanie Komisji Opiniodawczej Pracy", Warszawa 1928 t. 4.

    O reformie rolnej, "Gazeta Lwowska" 1922 року, nr 50, 51.

    Pogadanki ekonomiczne, "Czas" 1893 nr 62, 78, 92, 101, 102, 134, 135, 194, 195, 197, 268-281.

    Polityka zagraniczna Sowietow, "Przeglad Polityczny» 1929, t. 10.

    Problem upanstwowienia kredytu przedmiotem konkursu miedzynarodowego, "Czasopismo Prawne i Ekonomiczne" 1923 t. 21.

    Przez spoldzielczosc do solidaryzmu, "Biuletyn Naukowy Instytutu Spoldzielczego» 1929.

    Przyszle drogi naszej polityki gospodarczej i spolecznej, "Przemysl i Handel", 1 XII 1928.

    Romanow W., Sp. Leopold Caro, "Przeglad Ekonomiczny" 1939 t. 25.

    Roszkowski A., Katolicyzm spoleczny, Poznan тисяча дев'ятсот тридцять дві.

    Solidaryzm a spoldzielczosc, "Prad" 1926 t. 14.

    Sondel J. K., Zyciorys i prace sp. prof. dra Leopolda Caro, [w:] Ksiega pamiatkowa ku czci sp. dra Leopolda Caro, prezesa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego i profesora ekonomii Politechniki Lwowskiej, red. E. Hauswald, Lwow тисячі дев'ятсот тридцять дев'ять.

    Szkola solidarystyczna i Kosciol katolicki w kwestiach spolecznych, "Ateneum Kaplanskie" 1927 t. 20.

    Waleszczuk Z., Solidaryzm Heinricha Pescha, "Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-historyczne "2007, nr 1.

    Wielki przemysl polski a kapital zagraniczny, "Sprawy Obce" 1930 року, t. 2.

    Wysocka I., Zagadnienia solidaryzmu spolecznego w ujeciu Leopolda Caro (maszynopis pracy magisterskiej), Lublin 1957.

    Wyszynski S., Sp. Prof. Leopold Caro, "Ateneum Kaplanskie" 1939 t. 43.

    Ryszard GAJEWSKI

    Lwowianin, profesor Leopold Caro, prekursor solidaryzmu spolecznego w Polsce

    STRESZCZENIE

    Leopold Caro wywodzil sie z polskiej patriotycznej powstanczej rodziny. W Polsce Odrodzonej byl wybitnym ekonomista i dzialaczem spolecznym. Badania nad gospodarka Polski i innych krajow wkomponowane byly w szeroka filozofie spoleczna, oparta na katolickiej nauce spolecznej. Odwolywal sie do wzorcow sprawiedliwosci w relacjach gospodarczych, odrzucajac totalitarne systemy wykorzystujace w tym czasie te hasla. Przez lata przewodniczyl Polskiemu Towarzystwu Ekonomicznemu we Lwowie.

    SLOWA KLUCZOWE: Leopold Caro, ekonomia, ruch spoleczny, solidaryzm

    Scholar from Lviv, professor Leopold Caro - precursor of social solidarism in Poland

    SUMMARY

    Leopold Caro came from Polish, patriotic, insurgent family. He was remarkable economist and social activist in Reborn Poland. Research on economy of Poland and other countries was integrated into extensive social philosophy based on Catholic social doctrine. Caro referred to justice ideals in economic relations, rejecting totalitarian systems which used such slogans at that time. For years he has been leader of Polish Economic Society in Lviv. KEYWORDS: Leopold Caro, economics, social movement, solidarism


    Ключові слова: Leopold Caro / ekonomia / ruch spoleczny / solidaryzm / Leopold Caro / economics / social movement / solidarism

    Завантажити оригінал статті:

    Завантажити